«Το σπασμένο τζάμι» ή «Το ορατό και το αόρατο»*

Ένας παίρνει μια πέτρα και σπάει ένα τζάμι ενός καταστήματος. Ο καταστηματάρχης αναγκάζεται να καλέσει τον υαλοπώλη να του αντικαταστήσει το τζάμι. Τον πληρώνει για την εργασία και τα υλικά του. Ποια είναι η οικονομική ερμηνεία αυτού του συμβάντος;

Μια πρώτη ανάγνωση είναι η εξής: Ο υαλοπώλης εργάστηκε και έλαβε αμοιβή για τον κόπο του και τα υλικά του. Το χρήμα κυκλοφόρησε. Μάλιστα αυτή η εργασία προκλήθηκε από τον καταστροφέα του τζαμιού. Άρα θα μπορούσαμε να πούμε ότι αυτό ευεργέτησε την οικονομία. Αύξησε τα έσοδα του υαλοπώλη και θα μπορούσαμε να προσθέσουμε τα έσοδα του υαλοκατασκευαστή, του εμπόρου, του μεταφορέα και του κράτους αν οι παραπάνω αποδίδουν ΦΠΑ και φορολογούνται.

Επειδή το ΑΕΠ μιας χώρας μετριέται με βάση το δηλωμένο εισόδημα η πράξη της καταστροφής του τζαμιού αυξάνει και το ΑΕΠ της χώρας (Υ = C + I + G στην απλούστερη μορφή του) μέσα από τη δημιουργία εισοδήματος. Μήπως τελικά όποιος σπάει τζάμια ευεργετεί την οικονομία; Θα μπορούσαμε να το πούμε αυτό αν μέναμε στην πρώτη ματιά - στο «ορατό».

 Η δεύτερη ματιά – το «αόρατο» είναι ότι αν δεν είχε σπάσει το τζάμι, ο καταστηματάρχης θα είχε το ποσό που δαπάνησε διαθέσιμο και θα μπορούσε να αγοράσει άλλα αγαθά με αυτό. Ας πούμε ότι αγόραζε ένα ζευγάρι παπούτσια. Αντίστοιχα με το προηγούμενο σκεπτικό, θα πληρωνόταν ο έμπορος παπουτσιών, ο μεταφορέας, ο κατασκευαστής και κατά συνέπεια και το κράτος από τους φόρους.

Η συνολική αύξηση του ΑΕΠ εφόσον μιλάμε για το ίδιο ποσό θα ήταν ισόποση. Οπότε ακόμα και τώρα που έχουμε υπόψη και το «αόρατο» - αυτό δηλαδή που θα έκανε ο καταστηματάρχης αν δεν είχε υποστεί τη ζημιά, πάλι μπορεί κάποιος να υποστηρίξει ότι είμαστε «ίσα  βάρκα, ίσα πανιά». Και πράγματι για την οικονομία των αριθμών, δεν έχει καμία μα καμία διαφορά η περίπτωση του «ορατού» και του «αοράτου».

Για την πραγματική οικονομία όμως έχει διαφορά και είναι απλή: Στην περίπτωση του «ορατού» δηλαδή της καταστροφής, ο καταστηματάρχης έχασε ένα αγαθό και πλήρωσε για να το αντικαταστήσει. Το χρήμα κινήθηκε αλλά το τελικό αποτέλεσμα ήταν ίδιο με το αρχικό. Στην δεύτερη περίπτωση με την ίδια κίνηση χρήματος ο καταστηματάρχης κατέληξε με το αγαθό του τζαμιού ΚΑΙ τα παπούτσια.

ΔΙΔΑΓΜΑ:

• Η οικονομία δεν ωφελείται από την καταστροφή και την σπατάλη.
• Οι αριθμοί δεν λένε πάντα την αλήθεια.

*Η «παραβολή του σπασμένου τζαμιού» πρωτοδιατυπώθηκε από τον Γάλλο πολιτικό, οικονομολόγο και στοχαστή Claude Frédéric Bastiat στην μπροσούρα "Ce qu'on voit et ce qu'on ne voit pas" («Το ορατό και το αόρατο»), το 1850.